Skala, liniowy czy ryczałt — jak wybrać formę opodatkowania w JDG?

Trzy formy w skrócie

Zakładając jednoosobową działalność, wybierasz jedną z trzech form opodatkowania dochodu lub przychodu. Każda inaczej liczy podatek i inaczej traktuje koszty. To jedna z najważniejszych decyzji na starcie, bo wpływa nie tylko na sam podatek, ale i na wysokość składki zdrowotnej.

• skala podatkowa — 12% i 32% od dochodu, z kwotą wolną 30 000 zł

• podatek liniowy — stałe 19% od dochodu, bez kwoty wolnej

• ryczałt — procent od przychodu, bez odliczania kosztów

Skala podatkowa — 12% i 32%

To forma domyślna: jeśli przy rejestracji nie wybierzesz innej, trafiasz na skalę. Podatek liczysz od dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty. Do 120 000 zł dochodu stawka wynosi 12%, a od nadwyżki ponad ten próg — 32%. Masz kwotę wolną 30 000 zł, czyli od tej części dochodu podatku nie zapłacisz. Skala pozwala też rozliczyć się wspólnie z małżonkiem i skorzystać z większości ulg (np. prorodzinnej). To zwykle dobry wybór przy niższych dochodach albo gdy korzystasz z ulg.

• 12% do 120 000 zł dochodu, 32% od nadwyżki

• kwota wolna: 30 000 zł rocznie

• wspólne rozliczenie z małżonkiem i pełny dostęp do ulg

• podatek od dochodu — koszty odliczasz

Podatek liniowy — stałe 19%

Tu cały dochód opodatkowany jest jedną stawką 19%, niezależnie od tego, ile zarobisz. Nie ma drugiego progu 32%, ale nie ma też kwoty wolnej ani wspólnego rozliczenia z małżonkiem, a dostęp do ulg jest mocno ograniczony. Liniowy zaczyna się opłacać przy wyraźnie wysokich dochodach — zwykle powyżej progu 120 000 zł, od którego na skali pojawia się 32%. Dokładny próg opłacalności jest jednak nieco wyższy i zależy od kosztów, ulg oraz składki zdrowotnej, więc przy granicznym dochodzie warto porównać oba warianty. Koszty, tak jak na skali, odliczasz od przychodu.

• stała stawka 19% od całego dochodu

• brak kwoty wolnej i wspólnego rozliczenia z małżonkiem

• opłacalny przy wysokim dochodzie i realnych kosztach

Ryczałt — procent od przychodu

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych działa inaczej: podatek liczysz od przychodu, a nie od dochodu, więc kosztów nie odliczasz w ogóle. Stawka zależy od rodzaju działalności i mieści się w przedziale od 2% do 17% — przykładowo 8,5% dla wielu usług, 12% dla części usług IT, 14% dla niektórych zawodów medycznych i architektonicznych, 17% dla wolnych zawodów. Ryczałt jest prosty i często najtańszy, gdy masz wysoką marżę i niewiele kosztów. Robi się nieopłacalny, gdy koszty są duże — bo i tak płacisz od całego przychodu. Stawkę dopasuj do swojego rodzaju działalności (PKWiU), bo to ona decyduje o wysokości podatku.

• podatek od przychodu — kosztów nie odliczasz

• stawki od 2% do 17% zależnie od branży

• dobry przy wysokiej marży i niskich kosztach

• limit przychodów: równowartość 2 mln euro rocznie

Co z kosztami i składką zdrowotną

Forma opodatkowania przesądza o dwóch rzeczach poza samym podatkiem. Po pierwsze — o kosztach: odliczasz je tylko na skali i liniowym, na ryczałcie nie. Po drugie — o składce zdrowotnej, która przy każdej formie liczona jest inaczej (na skali i liniowym od dochodu, na ryczałcie według progów przychodu). Składkę zdrowotną i pozostałe składki ZUS opisujemy osobno — przy wyborze formy warto policzyć łączny ciężar podatku i składki, nie sam podatek.

Jak wybrać formę dla siebie

Nie ma jednej formy najlepszej dla wszystkich — wybór zależy od tego, ile zarabiasz, ile masz kosztów i czy korzystasz z ulg. Poniższe wskazówki to punkt wyjścia, a nie sztywna reguła; przy granicznych przypadkach warto policzyć dwa lub trzy warianty albo zapytać księgową.

• dużo kosztów, umiarkowany dochód lub ulgi → zwykle skala

• wysoki dochód i realne koszty → często liniowy (stałe 19%)

• wysoka marża, mało kosztów, prosta usługa → często ryczałt

• przy wątpliwościach policz łączny podatek i składkę zdrowotną w każdym wariancie

Do kiedy można zmienić formę

Formę opodatkowania wybierasz na starcie, ale nie jesteś nią związany na zawsze — możesz ją zmieniać raz w roku. Oświadczenie o zmianie składasz do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnąłeś pierwszy przychód w danym roku (a jeśli pierwszy przychód masz w grudniu — do końca roku). Zmianę zgłaszasz przez CEIDG albo pisemnie do naczelnika urzędu skarbowego. Wybrana forma obowiązuje przez cały rok, więc decyzję podejmij na początku roku, patrząc na spodziewane przychody i koszty.

• zmiana raz w roku, do 20. dnia miesiąca po pierwszym przychodzie

• zgłoszenie przez CEIDG lub pisemnie do urzędu skarbowego

• wybrana forma obowiązuje przez cały rok podatkowy